Kalkulator FENa (frakcyjne wydalanie sodu)

Jak to obliczamy

Frakcyjne wydalanie sodu (FENa) to część sodu przefiltrowanego przez nerki, która trafia do moczu. Wskaźnik stosuje się w ostrym uszkodzeniu nerek z małą ilością moczu, aby pomóc odróżnić przyczynę przednerkową – do nerek dociera za mało krwi – od uszkodzenia cewek nerkowych. Zdrowe, lecz słabo ukrwione cewki zatrzymują sód i wynik jest niski; uszkodzone cewki tego nie potrafią.

Wzór

FENa (%) = (sód w moczu × kreatynina w osoczu) ÷ (sód w osoczu × kreatynina w moczu) × 100. Inaczej: stosunek stężeń sodu mocz/osocze podzielony przez stosunek stężeń kreatyniny mocz/osocze. Kreatynina występuje w liczniku i w mianowniku, więc jej jednostka się skraca – o ile w moczu i w osoczu jest taka sama. Wyniki w jednostkach SI często podają kreatyninę w osoczu w µmol/l, a w moczu w mmol/l; kalkulator mnoży wtedy wartość z moczu przez 1000.

Przykład krok po kroku

Sód w moczu 20 mmol/l, sód w osoczu 140 mmol/l, kreatynina w moczu 100 mg/dl, kreatynina w osoczu 2 mg/dl: (20 × 2) ÷ (140 × 100) × 100 = 0,29%. Przy sodzie w moczu 60 mmol/l, kreatyninie w moczu 40 mg/dl i kreatyninie w osoczu 4 mg/dl wynik to (60 × 4) ÷ (140 × 40) × 100 = 4,29%. W jednostkach SI pierwszy przykład to 8,84 mmol/l w moczu i 177 µmol/l w osoczu – z tym samym wynikiem 0,29%.

Jak odczytać wynik

Kalkulator pokazuje wartości między 1% a 3% jako osobną strefę, ponieważ oba źródła wyznaczają granicę inaczej. Wyświetlana jest wartość zaokrąglona do dwóch miejsc po przecinku i to ona jest klasyfikowana.

Ograniczenia testu

Progi pochodzą z badań chorych z ostrym uszkodzeniem nerek i małą ilością moczu; przy prawidłowej diurezie nie są wiarygodne. Niski wynik zdarza się także bez niedoboru płynów: w niewydolności serca lub wątroby, ostrym kłębuszkowym zapaleniu nerek, nefropatii kontrastowej lub barwnikowej i ostrym utrudnieniu odpływu moczu. Wynik powyżej 1% zdarza się mimo niedoboru płynów, gdy podano leki moczopędne albo występuje przewlekła choroba nerek. Osoby zdrowe też mają zwykle FENa poniżej 1%; liczba coś mówi tylko przy ostrym wzroście kreatyniny.

FE mocznika po lekach moczopędnych

Leki moczopędne zwiększają wydalanie sodu i podnoszą FENa. Frakcyjne wydalanie mocznika liczy się tak samo, z mocznikiem zamiast sodu, i jest od nich mniej zależne. W jednym z badań wynik 35% lub niższy wskazywał na przyczynę przednerkową także u chorych otrzymujących leki moczopędne. Przykład: azot mocznika w moczu 300 mg/dl i w osoczu 60 mg/dl przy podanych wyżej stężeniach kreatyniny dają (300 × 2) ÷ (60 × 100) × 100 = 10%.

Najczęściej zadawane pytania

Źródła i podstawa prawna

• Espinel CH. The FENa test. Use in the differential diagnosis of acute renal failure. JAMA 1976;236(6):579–581, doi:10.1001/jama.236.6.579 (azotemia przednerkowa: FENa poniżej 1; ostra martwica cewek nerkowych: powyżej 3)
• Steiner RW. Interpreting the fractional excretion of sodium. Am J Med 1984;77(4):699–702, doi:10.1016/0002-9343(84)90368-1 (wyjątki: leki moczopędne, przewlekła niewydolność nerek, środki kontrastowe, kłębuszkowe zapalenie nerek, niewydolność serca i wątroby)
• Carvounis CP, Nisar S, Guro-Razuman S. Significance of the fractional excretion of urea in the differential diagnosis of acute renal failure. Kidney Int 2002;62(6):2223–2229, doi:10.1046/j.1523-1755.2002.00683.x (FEUrea najwyżej 35 % przy przyczynie przednerkowej, także podczas stosowania leków moczopędnych)
• Miller TR, Anderson RJ, Linas SL, et al. Urinary diagnostic indices in acute renal failure: a prospective study. Ann Intern Med 1978;89(1):47–50, doi:10.7326/0003-4819-89-1-47
• MSD Manual Professional Edition: Acute Kidney Injury (AKI) – tabela „Urinary Diagnostic Indices” (FENa = sód U/P ÷ kreatynina U/P; przednerkowa poniżej 1 %, uszkodzenie cewek powyżej 1 %; niewiarygodne bez oliguri; stan: luty 2026)

Stan na: 5 października 2026 · Zasady redakcyjne