FENa Hesaplama (Fraksiyonel Sodyum Atılımı)
Bu FENa hesaplama aracı, fraksiyonel sodyum atılımını dört laboratuvar değerinden bulur: idrarda ve plazmada sodyum ile kreatinin. Örnek: idrar sodyumu 20 mmol/L, plazma sodyumu 140 mmol/L, idrar kreatinini 100 mg/dL ve plazma kreatinini 2 mg/dL için FENa %0,29 çıkar; bu, %1’in altındadır ve akut böbrek hasarının prerenal nedenleri için tanımlanan aralıktadır.
Nasıl hesaplanır?
Fraksiyonel sodyum atılımı (FENa), böbreklerin süzdüğü sodyumun idrara geçen payıdır. İdrar miktarının azaldığı akut böbrek hasarında, prerenal bir nedeni – böbreklere yeterli kan ulaşmaması – böbrek tübüllerinin hasarından ayırt etmeye yardımcı olmak için kullanılır. Sağlam ama az kanlanan tübüller sodyumu tutar ve değer düşük çıkar; hasarlı tübüller bunu yapamaz.
Formül
FENa (%) = (idrar sodyumu × plazma kreatinini) ÷ (plazma sodyumu × idrar kreatinini) × 100. Başka bir deyişle: sodyumun idrar/plazma oranının kreatininin idrar/plazma oranına bölümü. Kreatinin hem payda hem paydada yer aldığı için birimi sadeleşir; yeter ki idrar ve plazma aynı birimde olsun. SI birimli raporlarda plazma kreatinini çoğu kez µmol/L, idrar kreatinini mmol/L olarak verilir; hesaplayıcı bu durumda idrar değerini 1.000 ile çarpar.
Adım adım örnek
İdrar sodyumu 20 mmol/L, plazma sodyumu 140 mmol/L, idrar kreatinini 100 mg/dL, plazma kreatinini 2 mg/dL: (20 × 2) ÷ (140 × 100) × 100 = %0,29. İdrar sodyumu 60 mmol/L, idrar kreatinini 40 mg/dL ve plazma kreatinini 4 mg/dL olduğunda sonuç (60 × 4) ÷ (140 × 40) × 100 = %4,29 olur. SI birimleriyle ilk örnek idrarda 8,84 mmol/L ve plazmada 177 µmol/L’dir ve aynı %0,29 sonucunu verir.
Değer nasıl okunur?
| FENa | Tanımlandığı durum | Kaynak |
|---|---|---|
| %1’in altında | prerenal azotemi | Espinel 1976; MSD Kılavuzu |
| %1’in üzerinde | tübüler hasar | MSD Kılavuzu |
| %3’ün üzerinde | akut tübüler nekroz | Espinel 1976 |
Hesaplayıcı %1 ile %3 arasındaki değerleri ayrı bir bölge olarak gösterir; çünkü iki kaynak sınırı farklı çizer. Gösterilen değer iki ondalığa yuvarlanır ve sınıflanan da bu yuvarlanmış değerdir.
Testin sınırları
Eşik değerler, akut böbrek hasarı olan ve az idrar çıkaran hastalardan elde edilmiştir; idrar miktarı normalken güvenilir değildir. Düşük değer hacim eksikliği olmadan da görülür: kalp veya karaciğer yetmezliğinde, akut glomerülonefritte, kontrast ya da pigment nefropatisinde ve akut idrar yolu tıkanıklığında. %1’in üzerindeki değer ise diüretik verildiğinde veya kronik böbrek hastalığı varsa hacim eksikliğine rağmen görülür. Sağlıklı kişilerde de FENa genellikle %1’in altındadır; sayı yalnızca kreatininin akut yükseldiği durumda bir şey söyler.
Diüretik verildiyse FEÜre
Diüretikler sodyum atılımını artırır ve FENa’yı yükseltir. Fraksiyonel üre atılımı aynı biçimde, sodyum yerine üre ile hesaplanır ve bundan daha az etkilenir. Bir çalışmada %35 veya daha düşük bir değer, diüretik alan hastalarda bile prerenal nedeni gösteriyordu. Örnek: idrar üre azotu 300 mg/dL ve BUN 60 mg/dL, yukarıdaki kreatinin değerleriyle (300 × 2) ÷ (60 × 100) × 100 = %10 verir.
Sıkça sorulan sorular
FENa nasıl hesaplanır?
FENa = (idrar sodyumu × plazma kreatinini) ÷ (plazma sodyumu × idrar kreatinini) × 100. 20, 2, 140 ve 100 değerleriyle sonuç %0,29 olur. Dört değer de aynı anda alınmış örneklerden gelmelidir.
FENa’nın %1’in altında olması ne anlama gelir?
İdrar miktarının azaldığı akut böbrek hasarında %1’in altındaki değerler prerenal nedenler için tanımlanmıştır: tübüller hâlâ çalışır ve sodyumu tutar. Aynı düşük değer başka bazı durumlarda ve sağlıklı kişilerde de görülür; bu nedenle tek başına yorumlanamaz.
FENa’nın %1 veya %3’ün üzerinde olması ne anlama gelir?
Özgün çalışmada akut tübüler nekrozlu hastaların değerleri %3’ün üzerindeydi; başka kaynaklar %1’in üzerindeki değerleri de tübüler hasar belirtisi sayar. Diüretikler ve kronik böbrek hastalığı da değeri yükseltir.
Diüretik alan hastada FENa kullanılabilir mi?
Dikkatle: diüretikler sodyum atılımını artırdığı için neden prerenal olsa bile FENa %1’in üzerinde çıkabilir. Fraksiyonel üre atılımı daha az etkilenir; görmek için idrar ve plazma üresini girin.
Birimler önemli mi?
Sodyum iki örnekte de mmol/L veya mEq/L olmalıdır. Kreatinin, idrar ve plazmada aynı olmak koşuluyla herhangi bir birimde olabilir; raporunuz idrar için mmol/L, plazma için µmol/L veriyorsa SI seçeneğini seçin.
24 saatlik idrar toplamak gerekir mi?
Hayır. Formül derişimlerle çalışır; aynı anda alınmış bir spot idrar örneği ile bir kan örneği yeterlidir.
Kaynaklar ve yasal dayanak
- Espinel CH. The FENa test. Use in the differential diagnosis of acute renal failure. JAMA 1976;236(6):579–581, doi:10.1001/jama.236.6.579 (prerenal azotemi: FENa 1'in altında; akut tübüler nekroz: 3'ün üzerinde)
- Steiner RW. Interpreting the fractional excretion of sodium. Am J Med 1984;77(4):699–702, doi:10.1016/0002-9343(84)90368-1 (istisnalar: diüretikler, kronik böbrek yetmezliği, kontrast maddeler, glomerülonefrit, kalp ve karaciğer yetmezliği)
- Carvounis CP, Nisar S, Guro-Razuman S. Significance of the fractional excretion of urea in the differential diagnosis of acute renal failure. Kidney Int 2002;62(6):2223–2229, doi:10.1046/j.1523-1755.2002.00683.x (prerenal nedende FEUrea en çok %35, diüretik kullanımında da)
- Miller TR, Anderson RJ, Linas SL, et al. Urinary diagnostic indices in acute renal failure: a prospective study. Ann Intern Med 1978;89(1):47–50, doi:10.7326/0003-4819-89-1-47
- MSD Manual Professional Edition: Acute Kidney Injury (AKI) – “Urinary Diagnostic Indices” tablosu (FENa = idrar/plazma sodyum ÷ idrar/plazma kreatinin; prerenal %1’in altında, tübüler hasar %1’in üzerinde; oligüri olmadan güvenilir değil; güncelleme: Şubat 2026)
Güncelleme: · Editoryal ilkeler
Benzer araçlar
- Kreatinin Klirensi Hesaplama (Cockcroft-Gault)Kreatinin klirensi hesaplama (Cockcroft-Gault): yaş, cinsiyet, kilo, boy ve kreatinini girin; gerçek, ideal ve düzeltilmiş kiloyla klirensi adım adım görün.
- GFR Hesaplama (CKD-EPI 2021 ile eGFR)GFR hesaplama aracı CKD-EPI 2021 formülünü kullanır: kreatinini mg/dL veya µmol/L olarak, yaşı ve cinsiyeti girin; eGFR, G1–G5 evresi ve hesap adımları çıksın.
- Anyon Açığı Hesaplama (Albümin Düzeltmeli)Anyon açığı hesaplama: sodyum, klor ve bikarbonatı girin (potasyum isteğe bağlı); anyon açığını, albümine göre düzeltilmiş değeri ve adımları görün.
- Düzeltilmiş Kalsiyum HesaplamaDüzeltilmiş kalsiyum hesaplama aracı Payne formülünü kullanır: total kalsiyum ve albümini mg/dL veya mmol/L olarak girin, sonucu iki birimde görün.
- Tansiyon Değerleri Tablosu ve HesaplayıcıTansiyon değerleri tablosu ve hesaplayıcı: büyük ve küçük tansiyonu girin; ESC, ESH ve ACC/AHA sınıfını, nabız basıncını ve ortalama arter basıncını görün.
- Apgar Skoru HesaplamaApgar skoru hesaplama: cilt rengi, kalp atışı, refleks, kas tonusu ve solunumu 0–2 puanla değerlendirin; toplamı ve 5. dakikadaki anlamını hemen görün.
- VKİ hesaplama (DSÖ kategorileri)VKİ hesaplama: kilo ve boyunuzdan vücut kitle indeksinizi bulun. Zayıflıktan 3. derece obeziteye DSÖ kategorisini ve ideal kilo aralığını görün.
- Ebced hesaplamaEbced hesaplama: Arapça yazılmış isim, kelime veya ayeti girin; her harfin ebced değeri ve toplam sonuç anında. Ebced tablosu ve örnekler.
- Yaş farkı hesaplama (yıl, ay, gün)Yaş farkı hesaplama: iki doğum tarihini girin, aradaki yaş farkını yıl, ay ve gün olarak ve toplam gün sayısıyla görün. Kardeşler, çiftler ve arkadaşlar için.