FENa berekenen (fractionele natriumexcretie)

Met FENa berekenen bepaal je de fractionele natriumexcretie uit vier labwaarden: natrium en creatinine, elk in urine en in plasma. Voorbeeld: urinenatrium 20 mmol/l, plasmanatrium 140 mmol/l, urinecreatinine 100 mg/dl en plasmacreatinine 2 mg/dl geven een FENa van 0,29% – lager dan 1%, het gebied dat is beschreven voor prerenale oorzaken van acute nierschade.

Bron: Espinel CH. The FENa test. Use in the differential diagnosis of acute renal failure. JAMA 1976;236(6):579–581, doi:10.1001/jama.236.6.579 (prerenale azotemie: FENa onder 1; acute tubulusnecrose: boven 3). Bijgewerkt: 5 oktober 2026.

Eenheid van creatinine

Natrium in urine

mmol/l

Portie urine. Voor natrium zijn mmol/l en mEq/l gelijk.

Natrium in plasma (serum)

mmol/l

Creatinine in urine

mg/dl

Creatinine in plasma (serum)

mg/dl

Ureum in urine (optioneel)

Voor de FE-ureum. Elke eenheid mag, mits dezelfde als bij de plasmawaarde.

Ureum in plasma (optioneel)

Dezelfde eenheid als de urinewaarde. Laat beide velden leeg om de FE-ureum over te slaan.

Mijn toolboxJe invoer wordt alleen in deze browser opgeslagen.

Resultaat

Resultaat: FENa = 0,29% – lager dan 1%, het gebied dat is beschreven voor prerenale oorzaken
Waarden: Grootheid Uitkomst
Natrium urine/plasma 0,1429
Creatinine urine/plasma 50
Fractionele natriumexcretie (FENa) 0,29%
Gebied lager dan 1%, het gebied dat is beschreven voor prerenale oorzaken
Berekening: FENa = (20 × 2) ÷ (140 × 100) × 100 = 0,29%.
Gebieden uit de literatuur: Gebied Beschreven bij acute nierschade met oligurie
FENa < 1% → prerenale azotemie (Espinel 1976; MSD Manual)
FENa 1–3% boven de grens van 1% voor tubulaire schade (MSD Manual), onder het gebied van Espinel voor acute tubulusnecrose
FENa > 3% acute tubulusnecrose (Espinel 1976)
FEUrea ≤ 35% prerenale oorzaak, ook bij diuretica (Carvounis 2002); Een berekende waarde ter oriëntatie – ze vervangt geen medisch oordeel en is geen diagnose. De gebieden zijn beschreven voor acute nierschade met weinig urineproductie; daarbuiten gelden ze niet. Diuretica, chronische nierschade, contrastmiddelen, hart- of leverfalen, glomerulonefritis en een afvloedbelemmering van de urine kunnen de waarde in beide richtingen verschuiven. De beoordeling hoort bij de behandelend arts, samen met het klinische beeld en de overige bevindingen.

Grootheid	Uitkomst
Natrium urine/plasma	0,1429
Creatinine urine/plasma	50
Fractionele natriumexcretie (FENa)	0,29%
Gebied	lager dan 1%, het gebied dat is beschreven voor prerenale oorzaken

Gebied	Beschreven bij acute nierschade met oligurie
FENa < 1%	→ prerenale azotemie (Espinel 1976; MSD Manual)
FENa 1–3%	boven de grens van 1% voor tubulaire schade (MSD Manual), onder het gebied van Espinel voor acute tubulusnecrose
FENa > 3%	acute tubulusnecrose (Espinel 1976)
FEUrea ≤ 35%	prerenale oorzaak, ook bij diuretica (Carvounis 2002)

Zo wordt het berekend

De fractionele natriumexcretie (FENa) is het deel van het door de nieren gefilterde natrium dat in de urine terechtkomt. Ze wordt gebruikt bij acute nierschade met weinig urineproductie om een prerenale oorzaak – er bereikt te weinig bloed de nieren – te helpen onderscheiden van schade aan de nierbuisjes. Gezonde maar slecht doorbloede tubuli houden natrium vast, de waarde is dan laag; beschadigde tubuli kunnen dat niet.

Formule

FENa (%) = (urinenatrium × plasmacreatinine) ÷ (plasmanatrium × urinecreatinine) × 100. Anders gezegd: de urine-plasmaverhouding van natrium gedeeld door de urine-plasmaverhouding van creatinine. Omdat creatinine in de teller en in de noemer staat, valt de eenheid weg – zolang urine en plasma dezelfde hebben. Labuitslagen in SI-eenheden geven plasmacreatinine vaak in µmol/l en urinecreatinine in mmol/l; de rekenhulp vermenigvuldigt de urinewaarde dan met 1.000.

Uitgewerkt voorbeeld

Urinenatrium 20 mmol/l, plasmanatrium 140 mmol/l, urinecreatinine 100 mg/dl, plasmacreatinine 2 mg/dl: (20 × 2) ÷ (140 × 100) × 100 = 0,29%. Met urinenatrium 60 mmol/l, urinecreatinine 40 mg/dl en plasmacreatinine 4 mg/dl is de uitkomst (60 × 4) ÷ (140 × 40) × 100 = 4,29%. In SI-eenheden is het eerste voorbeeld 8,84 mmol/l in urine en 177 µmol/l in plasma, met dezelfde 0,29% als uitkomst.

Hoe de waarde wordt gelezen

FENa	Beschreven voor	Bron
lager dan 1%	prerenale azotemie	Espinel 1976; MSD Manual
hoger dan 1%	tubulaire schade	MSD Manual
hoger dan 3%	acute tubulusnecrose	Espinel 1976

De rekenhulp toont waarden tussen 1% en 3% als een eigen gebied, omdat de twee bronnen de grens verschillend leggen. Getoond wordt de op twee decimalen afgeronde waarde, en die afgeronde waarde wordt ingedeeld.

Beperkingen van de test

De afkapwaarden komen van patiënten met acute nierschade en weinig urine; bij een normale urineproductie zijn ze niet betrouwbaar. Een lage waarde komt ook voor zonder volumetekort: bij hart- of leverfalen, acute glomerulonefritis, contrast- of pigmentnefropathie en acute obstructie van de urinewegen. Een waarde boven 1% komt voor ondanks volumetekort wanneer diuretica zijn gegeven of chronische nierschade bestaat. Ook gezonde mensen hebben meestal een FENa onder 1%; het getal zegt alleen iets bij een acute stijging van het creatinine.

FE-ureum na diuretica

Diuretica verhogen de natriumuitscheiding en drijven de FENa op. De fractionele ureumexcretie wordt op dezelfde manier berekend, met ureum in plaats van natrium, en wordt minder beïnvloed. In één studie wees een waarde van 35% of lager op een prerenale oorzaak, ook bij patiënten die diuretica kregen. Voorbeeld: ureum in urine 300 en in plasma 60 (dezelfde eenheid) geven met de creatininewaarden hierboven (300 × 2) ÷ (60 × 100) × 100 = 10%.

Veelgestelde vragen

Hoe bereken je de FENa?

FENa = (urinenatrium × plasmacreatinine) ÷ (plasmanatrium × urinecreatinine) × 100. Met 20, 2, 140 en 100 is de uitkomst 0,29%. De vier waarden horen uit monsters van hetzelfde moment te komen.

Wat betekent een FENa lager dan 1%?

Bij acute nierschade met weinig urineproductie zijn waarden onder 1% beschreven voor prerenale oorzaken: de tubuli werken nog en houden natrium vast. Dezelfde lage waarde komt voor bij verschillende andere aandoeningen en bij gezonde mensen, en is dus op zichzelf niet te duiden.

Wat betekent een FENa hoger dan 1% of 3%?

In de oorspronkelijke studie hadden patiënten met acute tubulusnecrose waarden boven 3%; andere bronnen zien waarden boven 1% al als teken van tubulaire schade. Diuretica en chronische nierschade verhogen de waarde ook.

Is de FENa bruikbaar bij een patiënt die diuretica krijgt?

Met voorzichtigheid: diuretica verhogen de natriumuitscheiding, zodat de FENa boven 1% kan liggen terwijl de oorzaak prerenaal is. De fractionele ureumexcretie wordt minder beïnvloed; vul ureum in urine en plasma in om die te zien.

Doen de eenheden ertoe?

Natrium moet in beide monsters in mmol/l of mEq/l staan. Creatinine mag in elke eenheid, mits urine en plasma dezelfde gebruiken – kies de SI-optie als je uitslag mmol/l voor urine en µmol/l voor plasma vermeldt.

Is 24-uursurine nodig?

Nee. De formule werkt met concentraties, dus een portie urine samen met een bloedmonster van hetzelfde moment is genoeg.

Bronnen en wettelijke basis

Bijgewerkt op: 5 oktober 2026 · Redactioneel beleid