Yükseltgenme basamağı hesaplama
Bu araç yükseltgenme basamağını formül ve yükten bulur: KMnO4 için Mn +7, −2 yüklü SO3 için S +4. H, O, F ve alkali metallerin kurallarını sırayla uygular; son elementi, yükseltgenme basamaklarının toplamının yüke eşit olduğu kuralından hesaplar.
Nasıl hesaplanır?
Bir molekül veya iyondaki tüm atomların yükseltgenme basamaklarının toplamı, o tanecikin yüküne eşittir. OpenStax Chemistry kitabı yükseltgenme basamağını, bileşik iyonik olsaydı atomun taşıyacağı yük olarak tanımlar ve dört kural verir: element hâlindeki madde 0; tek atomlu iyon kendi yükü; hidrojen ametallerle +1, metallerle −1, oksijen çoğu bileşikte −2, flor her zaman −1; toplam yüke eşittir. Araç bilinen değerleri yerleştirir ve kalan elementi hesaplar.
Çözümlü örnekler
| Formül | Element | Yükseltgenme basamağı |
|---|---|---|
| H₂S | S | −2 |
| SO₃²⁻ | S | +4 |
| Na₂SO₄ | S | +6 |
| KNO₃ | N | +5 |
| AlH₃ | Al | +3 |
| NH₄⁺ | N | −3 |
| H₂PO₄⁻ | P | +5 |
| KMnO₄ | Mn | +7 |
| H₂O₂ | O | −1 |
| Fe₃O₄ | Fe | +8/3 |
İlk yedi örnek OpenStax’tan alınmıştır. SO₃²⁻ için toplam kuralı −2 = 3 × (−2) + x olur, yani x = +4. KMnO₄’te potasyum (1. grup) +1, oksijen −2’dir: +1 + x + 4 × (−2) = 0 ise x = +7.
Kuralların sırası
- Flor −1; ardından 1. grup metalleri +1, 2. grup metalleri +2 (1+ ve 2+ iyonları oluştururlar).
- Bir ametal varsa hidrojen +1, diğer bütün elementler metalse −1 (AlH₃, NaH).
- Oksijen −2; oksijen ve başka halojen yoksa diğer halojenler −1.
- Tek bir element açık kalınca değeri toplamdan bulunur. Bu yüzden H₂O₂’de oksijen −1 (peroksit), OF₂’de +2 çıkar – OpenStax’ın andığı durumlar tam olarak bunlardır.
CuSO₄’te olduğu gibi iki element kalırsa kurallar yetmez: bir değeri kendiniz girin (Cu +2 ise S +6) ya da −2 yüklü SO₄ iyonunu hesaplayın. +8/3 gibi bir kesir birkaç atomun ortalamasıdır. Element sembolleri periyodik tablo sayfasında; bileşiğin kütlesi mol kütlesi hesaplama aracıyla bulunur.
Sıkça sorulan sorular
Yükseltgenme basamağı nasıl bulunur?
Değeri belli elementlere alışılmış değerleri verin (H +1, O −2, F −1, 1. grup metalleri +1, 2. grup +2) ve toplamın yüke eşit olduğu kuralını kullanın. H₂SO₄’te: 2 × (+1) + x + 4 × (−2) = 0, yani S +6’dır.
KMnO₄’te Mn’nin yükseltgenme basamağı kaçtır?
+7: potasyum +1, dört oksijen −8, toplamın 0 olması için Mn +7 olmalıdır. −1 yüklü permanganat iyonu MnO₄⁻’de de Mn +7’dir.
H₂O₂’de oksijen neden −1’dir?
Hidrojen ametal olan oksijenle +1’dir; iki oksijenin toplamı −2, yani her biri −1 olmalıdır. OpenStax bu bileşikleri peroksit olarak adlandırır.
Yükseltgenme basamağı kesirli olabilir mi?
Ortalama olarak evet. Fe₃O₄’te üç demir atomunun toplamı +8’dir, her biri ortalama +8/3; OpenStax ayrıca KO₂ gibi süperoksitlerde oksijen için −½ değerini anar.
Araç neden “tek sonuç yok” diyor?
CuSO₄’teki Cu ve S gibi sabit kuralı olmayan iki element kalırsa, toplam kuralı ikisini ayıramaz. Bilinen bir değer girin veya bileşiği iyonlarına ayırın.
Yük ile yükseltgenme basamağı arasındaki fark nedir?
OpenStax yükü önce sayı sonra işaretle (2+), yükseltgenme basamağını önce işaret sonra sayıyla (+2) yazar; böylece ikisi karışmaz.
Kaynaklar ve yasal dayanak
- OpenStax Chemistry 2e, 4.2 Classifying Chemical Reactions – guidelines for assigning oxidation numbers (element 0, monatomic ion = charge, H +1/−1, O −2/−1/−½, F −1, other halogens −1 except with O or other halogens, sum = charge); Example 4.5 H₂S, SO₃²⁻, Na₂SO₄; KNO₃, AlH₃, NH₄⁺, H₂PO₄⁻ (read 10.10.2026)
- OpenStax Chemistry 2e, 2.6 Ionic and Molecular Compounds – alkali metals (group 1) form 1+ cations, alkaline earth metals (group 2) 2+ cations (read 10.10.2026)
- PubChem Periodic Table (NCBI/NLM), GroupBlock – metal, nonmetal, metalloid; OxidationStates – highest listed value (read 10.10.2026)
Güncelleme: · Editoryal ilkeler
Benzer araçlar
- Mol Kütlesi HesaplamaMol kütlesini her kimyasal formülden g/mol olarak hesaplayın: parantezler, CuSO4·5H2O gibi hidratlar, element yüzdeleri ve n = m/M ile.
- Etkileşimli Periyodik TabloPeriyodik tablo: 118 elementin atom kütlesi, elektron dizilimi, erime ve kaynama noktası. Arama, sıcaklık kaydırıcısı, renklendirme ve PDF çıktısı.
- Elektron dizilimi hesaplamaElektron dizilimi: 1–108 arası her element ve iyonları için Aufbau sırası, soy gaz kısaltması, katmanlardaki elektron sayısı ve NIST’in verdiği istisnalar.
- Basit formül ve molekül formülü hesaplamaBasit formül hesaplama: kütlece yüzde veya her elementin gramından adım adım basit formülü, mol kütlesi verilirse molekül formülünü de bulun.
- Molarite hesaplamaMolarite hesaplama: kütle ve hacimden mol/L, çözelti için tartılacak kütle, kütlece yüzde ve yoğunluktan molarite ile basit stokiyometri – adım adım.
- Online hesap makinesiÜcretsiz online hesap makinesi: yazın veya dokunun, sonuç anında gelsin – işlem önceliği, parantez, yüzde, karekök, adım adım çözüm ve geçmiş.
- Nötron sayısı, proton ve elektron hesaplamaNötron sayısı, proton ve elektron sayısını atom numarası Z, kütle numarası A ve yükten bulun: atomlar, izotoplar ve iyonlar için adım adım hesaplama.
- Elastisite modülü hesaplama: gerilme, birim uzama ve çubuğun uzamasıElastisite modülü hesaplama: kuvvet, kesit alanı, boy ve uzamadan E = (F/A)·(L₀/ΔL); çelik, alüminyum, bakır gibi malzemelerde yükten doğan uzamayı da bulur.
- Spearman Korelasyonu HesaplamaSpearman korelasyonu hesaplama aracı: iki veri serisi için sıralar, eşit değerlerde ortalama sıra, Σd², ρ katsayısı ve tüm hesap adımları ekranda gösterilir.