Basit formül ve molekül formülü hesaplama
Araç basit formülü OpenStax Chemistry’deki yöntemle bulur: her elementin mol sayısı, en küçük değere bölme ve tam sayıya çevirme. Kütlece %74,02 C, %8,710 H ve %17,27 N içeren nikotin C5H7N verir; mol kütlesi 162,28 g/mol ise molekül formülü C10H14N2’dir.
Nasıl hesaplanır?
Bileşimden basit formüle üç adım: (1) her kütleyi atom kütlesine bölerek mol sayısını bulun, (2) tüm mol sayılarını en küçüğüne bölün, (3) 1,5 gibi bir oran kalırsa tüm değerleri onu tam sayı yapan en küçük tam sayıyla çarpın. Yüzdelerde de aynıdır: yüzdeler 100 g örnekteki gramlardır.
Basit formül nedir, molekül formülünden farkı ne?
Basit formül (kaba formül), bileşikteki atomların en küçük tam sayılı oranını gösterir; molekül formülü ise bir molekülde gerçekte kaç atom bulunduğunu. Molekül formülü her zaman basit formülün tam katıdır. Bu yüzden farklı bileşiklerin basit formülleri aynı olabilir: asetilen C2H2 ile benzen C6H6’nın basit formülü CH, formaldehit CH2O, asetik asit C2H4O2 ve glikoz C6H12O6’nın basit formülü CH2O’dur. Sınavlarda sık sorulan “basit formülleri aynı olan bileşikler” sorusunun cevabı budur.
Çözümlü örnekler (1–5. satırlar OpenStax Chemistry 2e’den)
| Veri | Mol oranı | Basit formül | Mol kütlesi | Molekül formülü |
|---|---|---|---|---|
| Fe 34,97 g, O 15,03 g | 1 : 1,500 | Fe2O3 | – | – |
| C %27,29, O %72,71 | 1 : 2,000 | CO2 | – | – |
| N 0,130 g, O 0,370 g | 1 : 2,492 | N2O5 | – | – |
| C %74,02, H %8,710, N %17,27 | 4,998 : 7,008 : 1 | C5H7N | 162,28 g/mol | C10H14N2 |
| C %49,47, H %5,201, N %28,84, O %16,48 | 3,999 : 5,009 : 1,999 : 1 | C4H5N2O | 194,2 g/mol | C8H10N4O2 |
| C %40,0, H %6,71, O %53,3 | 1 : 1,999 : 1 | CH2O | 180,16 g/mol | C6H12O6 |
Basit formülden molekül formülüne
n = mol kütlesi ÷ basit formülün kütlesi. Nikotinde (C5H7N) formül kütlesi 81,118 g/mol’dür; 162,28 ÷ 81,118 = 2,0005, yani C10H14N2. OpenStax mol kütlesini 40,57 g = 0,2500 mol bilgisinden bulur. Glikozda CH2O’nun kütlesi 30,026 g/mol, 180,16 ÷ 30,026 = 6, dolayısıyla C6H12O6. Atom kütleleri IUPAC standart atom ağırlıklarıdır (C 12,011, H 1,0080, N 14,007, O 15,999, Fe 55,845). Bir karışımdaki yüzdeler için kütlece yüzde hesaplama, bir formülün mol kütlesi için mol kütlesi hesaplama kullanılabilir.
Sıkça sorulan sorular
Basit formül nasıl bulunur?
Yüzdeleri 100 g’daki gram olarak alın, mol sayısına çevirin ve en küçüğüne bölün. %27,29 C ve %72,71 O 2,272 ve 4,545 mol verir; oran 1 : 2, yani CO2.
Oran tam sayı çıkmazsa ne yapılır?
Tüm oranlar aynı küçük tam sayıyla çarpılır: 1 : 1,5 → 2 : 3 (Fe2O3), 1 : 3,5 → 2 : 7 (Cl2O7); 1,33 için çarpan 3’tür.
Molekül formülü nasıl bulunur?
Mol kütlesi basit formülün kütlesine bölünür ve indisler bu sayıyla çarpılır: 180,16 ÷ 30,026 = 6, CH2O × 6 = C6H12O6.
Basit formülleri aynı olan bileşiklere örnek nedir?
C2H2 ve C6H6 (ikisi de CH) ya da CH2O, C2H4O2 ve C6H12O6 (hepsi CH2O).
Yüzde yerine gram girebilir miyim?
Evet. Fe 34,97 O 15,03 (hematitin gramları) aynı Fe2O3 sonucunu verir.
Araç hangi atom kütlelerini kullanıyor?
IUPAC CIAAW komisyonunun standart atom ağırlıklarını, ör. C 12,011, H 1,0080, O 15,999. Yuvarlanmış değerler kullanan kitaplar oranların son basamağında farklılık gösterebilir.
Kaynaklar ve yasal dayanak
- OpenStax, Chemistry 2e, section 3.2 “Determining Empirical and Molecular Formulas” (Examples 3.11–3.13: hematite Fe2O3, CO2 from 27.29 % C, nicotine C5H7N → C10H14N2; Cl2O7, N2O5, caffeine C8H10N4O2) (read 09.10.2026)
- IUPAC CIAAW – Abridged Standard Atomic Weights (Atomic Weights 2021, revised 2024), as used by the molar mass calculator (checked 09.10.2026)
Güncelleme: · Editoryal ilkeler
Benzer araçlar
- Mol Kütlesi HesaplamaMol kütlesini her kimyasal formülden g/mol olarak hesaplayın: parantezler, CuSO4·5H2O gibi hidratlar, element yüzdeleri ve n = m/M ile.
- Yüzde bileşim hesaplamaYüzde bileşim hesaplama: molekül formülünden her elementin kütle yüzdesini, isteğe bağlı numune kütlesiyle ve hesaplama adımlarıyla bulun.
- Molarite hesaplamaMolarite hesaplama: kütle ve hacimden mol/L, çözelti için tartılacak kütle, kütlece yüzde ve yoğunluktan molarite ile basit stokiyometri – adım adım.
- Online hesap makinesiÜcretsiz online hesap makinesi: yazın veya dokunun, sonuç anında gelsin – işlem önceliği, parantez, yüzde, karekök, adım adım çözüm ve geçmiş.
- Not ortalaması hesaplamaNot ortalaması hesaplama: notları ders saati, kredi veya AKTS ile ağırlıklandırın; lise ortalaması ve GANO adım adım, ağırlıklı ortalama formülüyle.
- Aralık gösterimi hesaplamaAralık gösterimi çevirici: x ≥ 3 gibi bir eşitsizlik ya da [3, ∞) gibi bir aralık yaz; aralığı, eşitsizliği, küme gösterimini ve uzunluğu gör.
- Element sembolleri oyunu: sembolden adı, addan sembolü bulElement sembolleri oyunu: ilk 20 element, günlük hayattaki metaller veya 118 elementin tamamı. Sembolden adı ya da addan sembolü 4 şıktan bulun – ücretsiz.
- Işık yılı km çevirmeIşık yılı km çevirme: ışık yılı, AB, parsek, kilometre veya mil cinsinden uzaklığı yazın, tüm birimleri görün; örnek ve başvuru tablosu sayfada.
- T puanı hesaplama (z puanı ile)T puanı hesaplama: puan, ortalama ve standart sapmayı girin; z puanı, T puanı ve üstte kalan yüzde formülüyle çıkar. Sınıfın tüm puanlarıyla sıra da verir.