Kalkulator odchylenia standardowego
Kalkulator odchylenia standardowego: wklej dane oddzielone spacjami, średnikami lub nowymi wierszami. Zobaczysz wszystkie najważniejsze miary statystyki opisowej razem z obliczeniami krok po kroku.
Źródło: rozdz. 1.3.5.1, NIST/SEMATECH e-Handbook of Statistical Methods – miary położenia (średnia, mediana, dominanta), po angielsku. Stan na: .
Jak to obliczamy
Jak obliczyć odchylenie standardowe – wzory
Dla zbioru n wartości x1, …, xn kalkulator stosuje definicje z NIST/SEMATECH e-Handbook of Statistical Methods:
- Średnia: x̄ = (x1 + … + xn) / n
- Mediana: wartość środkowa uporządkowanych danych; przy parzystej liczbie wartości – średnia dwóch środkowych.
- Dominanta: wartość występująca najczęściej. Może być ich kilka; jeśli wszystkie wartości występują równie często, dominanty nie ma.
- Rozstęp: maksimum − minimum.
- Wariancja z próby: s² = Σ(x − x̄)² / (n − 1), odchylenie standardowe s = √s².
- Wariancja populacji: σ² = Σ(x − x̄)² / n, σ = √σ².
Próba czy populacja?
Jeśli dane obejmują całą badaną grupę (np. oceny wszystkich uczniów jednej klasy), dziel przez n. Jeśli to tylko próba, na podstawie której wnioskujesz o większej populacji (np. 50 ankietowanych klientów), dziel przez n − 1 (poprawka Bessela). W Excelu służą do tego funkcje ODCH.STANDARD.PRÓBKI i ODCH.STANDARD.POPUL.
Przykład
Dane: 2; 4; 4; 4; 5; 5; 7; 9 (n = 8). Suma 40, średnia 40 / 8 = 5. Po posortowaniu dwie środkowe wartości to 4 i 5, więc mediana wynosi 4,5. Dominanta to 4 (trzy razy). Kwadraty odchyleń: 9 + 1 + 1 + 1 + 0 + 0 + 4 + 16 = 32. Populacja: σ² = 32 / 8 = 4, σ = 2. Próba: s² = 32 / 7 ≈ 4,5714, s ≈ 2,1381. Rozstęp 9 − 2 = 7.
Kwartyle
Q1 i Q3 są liczone metodą interpolacji liniowej (jak KWARTYL.PRZEDZ.ZAMK w Excelu i domyślnie w R). Podręczniki i kalkulatory naukowe stosują czasem inne metody, więc kwartyle mogą się nieznacznie różnić.
Obliczenia są numerycznie stabilne (poprawiony algorytm dwuprzebiegowy) i odtwarzają certyfikowane zbiory referencyjne NIST, także dla dużych liczb o małym rozrzucie.
Tabela liczebności, wynik z, współczynnik zmienności i wykres pudełkowy
Jeśli dane masz w tabeli liczebności, zmień „Rodzaj danych” i wpisz w każdym wierszu wartość oraz jej liczebność: wiersze „2 1”, „4 3”, „5 2”, „7 1”, „9 1” to te same osiem wartości co w przykładzie i znów dają x̄ = 5 oraz s ≈ 2,1381. Tabela obliczeń pokazuje wtedy kolumny f · x i f · (x − x̄)².
Wynik z mówi, o ile odchyleń standardowych wartość jest oddalona od średniej: z = (x − x̄) / s. Dla x = 9: (9 − 5) / 2,1381 ≈ 1,8708. Współczynnik zmienności odnosi rozproszenie do średniej: 2,1381 / 5 ≈ 42,76%. Błąd standardowy to s / √n = 2,1381 / √8 ≈ 0,7559.
Wykres pudełkowy przedstawia Q1, medianę i Q3 jako pudełko. Za odstające uznaje się wartości leżące dalej niż 1,5 rozstępu ćwiartkowego poniżej Q1 lub powyżej Q3 (reguła Tukeya) – w przykładzie wszystko poza przedziałem od 1,75 do 7,75, czyli 9.
Poszczególne miary dokładniej: błąd standardowy, współczynnik zmienności, kwartyle czterema metodami i średnia.
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy odchylenie standardowe z próby, a kiedy populacji?
Wzoru dla populacji (dzielenie przez n) używaj, gdy dane obejmują wszystkich członków grupy. Wzoru dla próby (dzielenie przez n − 1) – gdy dane są próbą, a chcesz oszacować rozrzut w większej populacji; to typowa sytuacja przy pomiarach i ankietach.
Czym różni się odchylenie standardowe od wariancji?
Odchylenie standardowe to pierwiastek kwadratowy z wariancji. Ma tę samą jednostkę co dane (np. cm), a wariancja – jednostkę do kwadratu (cm²), dlatego odchylenie standardowe łatwiej zinterpretować.
Co oznacza „brak dominanty”?
Jeśli każda wartość występuje tyle samo razy (np. każda dokładnie raz), żadna się nie wyróżnia – dominanty nie ma. Gdy kilka wartości ma tę samą najwyższą liczebność, pokazywane są wszystkie (rozkład dwu- lub wielomodalny).
Średnia czy mediana – co lepsze?
Mediana jest odporna na wartości odstające: dla 1, 2, 3, 4, 100 średnia wynosi 22, a mediana 3. Przy danych skośnych, takich jak zarobki czy ceny mieszkań, mediana lepiej opisuje środek.
Jak wpisywać liczby dziesiętne?
Z przecinkiem, np. 12,5. Wartości oddzielaj wtedy spacją, średnikiem lub nowym wierszem. Tysięcy nie oddzielaj (1500, nie 1 500).
Dlaczego kwartyle różnią się od tych z podręcznika lub kalkulatora?
Istnieje kilka definicji kwartyli. Ten kalkulator używa interpolacji liniowej jak Excel (KWARTYL.PRZEDZ.ZAMK). Średnia, mediana, wariancja i odchylenie standardowe są zdefiniowane jednoznacznie i będą zgodne.
Źródła i podstawa prawna
- rozdz. 1.3.5.1: NIST/SEMATECH e-Handbook of Statistical Methods – miary położenia (średnia, mediana, dominanta), po angielsku
- rozdz. 1.3.5.6: NIST/SEMATECH e-Handbook of Statistical Methods – miary rozproszenia (wariancja, odchylenie standardowe, rozstęp), po angielsku
- rozdz. 7.2.6.2: NIST/SEMATECH e-Handbook – percentyle i kwartyle, po angielsku
- NIST Statistical Reference Datasets – certyfikowane wartości średniej i odchylenia standardowego (po angielsku)
Stan na: · Zasady redakcyjne
Podobne narzędzia
- Błąd standardowy kalkulatorBłąd standardowy kalkulator średniej z danych albo z odchylenia standardowego i liczebności próby: SE = s / √n z obliczeniami krok po kroku.
- Współczynnik zmienności kalkulatorWspółczynnik zmienności kalkulator dla listy liczb: CV = s / średnia w procentach, dla próby lub populacji, z obliczeniami krok po kroku i średnią.
- Kwartyle kalkulatorKwartyle kalkulator online: policz Q1, medianę, Q3 i rozstęp ćwiartkowy z Twoich liczb, cztery metody do wyboru, z obliczeniami i wartościami odstającymi.
- Kalkulator średniejKalkulator średniej: średnia arytmetyczna, mediana i dominanta listy liczb oraz średnia geometryczna, harmoniczna i ważona – z tokiem obliczeń, za darmo.
- Histogram onlineHistogram online z Twoich liczb: automatyczne klasy (Sturges, Freedman-Diaconis), tabela liczebności, wskaźniki i zapis jako PNG lub SVG. Bezpłatnie.
- Kalkulator średniej ocenKalkulator średniej ocen: oblicz średnią ważoną z ocen i wag – z e-dziennika, na koniec roku lub na studiach z punktami ECTS, z pełnym tokiem obliczeń.
- Kalkulator onlineDarmowy kalkulator online: wpisz lub klikaj, a wynik pojawi się od razu – z kolejnością działań, nawiasami, procentami, pierwiastkiem i historią.
- Wykres łodygowo-liściowyWykres łodygowo-liściowy online: wpisz liczby, a łodygi i liście uporządkują się same, z kluczem, podzielonymi łodygami i medianą.
- Błąd względny i procentowy – kalkulatorKalkulator błędu względnego: błąd bezwzględny, względny i procentowy pomiaru, sprawdzenie tolerancji oraz procentowa różnica dwóch wartości – z tokiem obliczeń.