Sınırlayıcı bileşen hesaplama

Bu araç denkleştirilmiş bir denklemdeki iki girenden hangisinin sınırlayıcı bileşen olduğunu bulur. 2,00 g silisyum ve 1,50 g azotla 3 Si + 2 N₂ → Si₃N₄ tepkimesinde önce silisyum biter: sınırlayıcı bileşen odur ve en fazla 0,0237 mol Si₃N₄ oluşur. Tablo her adımı, artan maddeden kalanı ve teorik ürün miktarını gösterir.

Kaynak: OpenStax Chemistry 2e, 4.4 Reaction Yields – limiting and excess reactant, comparing the product amount from each reactant; H₂ + Cl₂ → 2 HCl (3 mol/2 mol), Example 4.12 (3 Si + 2 N₂ → Si₃N₄: 2.00 g Si, 1.50 g N₂ → 0.0237/0.0268 mol, Si limiting), Check Your Learning (5.00 g H₂, 10.0 g O₂ → O₂) (read 10.10.2026). Güncelleme: 10 Ekim 2026.

Miktar birimi

A girenin katsayısı

Denkleştirilmiş denklemden, örneğin 3 Si’deki 3.

A girenin formülü

Örneğin Si, N2, H2O, CuSO4; büyük harfler önemlidir (Co ≠ CO).

A girenin miktarı

B girenin katsayısı

B girenin formülü

B girenin miktarı

Ürünün katsayısı

Ürünün formülü (isteğe bağlı)

Yalnızca teorik ürün miktarını gram olarak göstermek için gerekir.

AraçlarımGirdileriniz yalnızca bu tarayıcıda saklanır.

Sonuç

Sınırlayıcı bileşen: Sınırlayıcı bileşen Si, artan madde N₂
Adımlar: Adım Değer
Si mol kütlesi 28,085 g/mol
N₂ mol kütlesi 28,014 g/mol
Si mol sayısı 2 g ÷ 28,085 g/mol = 0,07121 mol
N₂ mol sayısı 1,5 g ÷ 28,014 g/mol = 0,05354 mol
Si tamamen tepkimeye girerse Si₃N₄ 0,07121 mol × 1/3 = 0,02374 mol
N₂ tamamen tepkimeye girerse Si₃N₄ 0,05354 mol × 1/2 = 0,02677 mol
Teorik ürün miktarı 0,02374 mol Si₃N₄ = 3,33 g
Artan N₂ 0,00607 mol = 0,17 g; OpenStax’taki gibi hesaplanmıştır: daha az ürün verecek giren sınırlayıcı bileşendir. Mol kütleleri IUPAC standart atom ağırlıklarından alınır; denklem denkleştirilmiş olmalıdır.

Adım	Değer
Si mol kütlesi	28,085 g/mol
N₂ mol kütlesi	28,014 g/mol
Si mol sayısı	2 g ÷ 28,085 g/mol = 0,07121 mol
N₂ mol sayısı	1,5 g ÷ 28,014 g/mol = 0,05354 mol
Si tamamen tepkimeye girerse Si₃N₄	0,07121 mol × 1/3 = 0,02374 mol
N₂ tamamen tepkimeye girerse Si₃N₄	0,05354 mol × 1/2 = 0,02677 mol
Teorik ürün miktarı	0,02374 mol Si₃N₄ = 3,33 g
Artan N₂	0,00607 mol = 0,17 g

Nasıl hesaplanır?

Sınırlayıcı bileşen, tepkimede ilk tükenen ve bu yüzden ürün miktarını sınırlayan maddedir; diğer giren artan maddedir. Bulmak için her girenin tek başına ne kadar ürün verebileceği hesaplanır: daha az ürün veren sınırlayıcıdır. Bu, OpenStax Chemistry 2e ders kitabının yöntemidir. Kitaptaki tost benzetmesi: 28 dilim ekmek, 11 dilim peynir ve 2 ekmek + 1 peynir tarifiyle yalnızca 11 tost yapılır; peynir sınırlar, altı dilim ekmek artar.

Sınırlayıcı bileşen örnekleri

Denkleştirilmiş denklem	Miktarlar	Sınırlayıcı bileşen	Teorik ürün
H₂ + Cl₂ → 2 HCl	3 mol H₂ · 2 mol Cl₂	Cl₂	4,00 mol HCl
3 Si + 2 N₂ → Si₃N₄	2,00 g Si · 1,50 g N₂	Si	0,0237 mol Si₃N₄
2 H₂ + O₂ → 2 H₂O	5,00 g H₂ · 10,0 g O₂	O₂	0,625 mol H₂O
N₂ + 3 H₂ → 2 NH₃	14,0 g N₂ · 6,00 g H₂	N₂	1,00 mol NH₃
CH₄ + 2 O₂ → CO₂ + 2 H₂O	16,0 g CH₄ · 48,0 g O₂	O₂	0,750 mol CO₂
4 Fe + 3 O₂ → 2 Fe₂O₃	10,0 g Fe · 5,00 g O₂	Fe	0,0895 mol Fe₂O₃
2 Na + Cl₂ → 2 NaCl	2 mol Na · 2 mol Cl₂	Na	2,00 mol NaCl

İlk üç satır OpenStax’tan alınmıştır; diğerleri aynı yöntemle hesaplanmıştır. Örnek 4.12 adım adım: 2,00 g Si ÷ 28,09 g/mol = 0,0712 mol Si ve 1,50 g N₂ ÷ 28,02 g/mol = 0,0535 mol N₂. Silisyum tek başına 0,0712 × 1/3 = 0,0237 mol Si₃N₄, azot tek başına 0,0535 × 1/2 = 0,0268 mol verirdi. Silisyum daha az verdiği için sınırlayıcı bileşendir. Araç güncel IUPAC atom ağırlıklarını kullanır (Si 28,085; N₂ 28,014), bu yalnızca son basamakları değiştirir.

Artan madde ve kalan miktar

Sınırlayıcı bileşen belli olunca artan maddeden ne kadarının tepkimeye girdiği katsayılardan çıkar. 3 mol H₂ ve 2 mol Cl₂ ile (oran 1 : 1) 2 mol Cl₂, 2 mol H₂ ile tepkimeye girer ve 1 mol H₂ artar; OpenStax’ın anlattığı durum tam olarak budur. Kütlesi küçük olan madde kendiliğinden sınırlayıcı değildir: 2 H₂ + O₂ tepkimesinde 5,00 g hidrojen daha küçük kütledir, ama hidrojenin mol kütlesi çok düşük olduğu için oksijen sınırlar.

Önce denklem denkleştirilmelidir; katsayılar kendi alanlarına yazılır.
Teorik ürün miktarı bir üst sınırdır; pratikte elde edilen miktar genellikle daha azdır.
Formülleri doğru büyük harflerle yazın: CO karbon monoksit, Co kobalttır.

Bu üst sınırın ne kadarının gerçekten elde edildiğini yüzde verim hesaplama gösterir; herhangi bir formülün mol kütlesi mol kütlesi hesaplama ile bulunur.

Sıkça sorulan sorular

Sınırlayıcı bileşen nasıl bulunur?

İki miktar mole çevrilir, sonra katsayılarla her girenin tek başına ne kadar ürün vereceği hesaplanır. Daha az ürün veren sınırlayıcı bileşendir.

Sınırlayıcı bileşen kütlesi küçük olan mıdır?

Her zaman değil. Kütleler mole çevrilip katsayılarla karşılaştırılmalıdır. 5,00 g H₂ ile 10,0 g O₂ su oluştururken daha büyük kütle olan oksijen sınırlar.

Artan maddeden ne kadar kalır?

Artan maddenin miktarından sınırlayıcı bileşenle tepkimeye giren kısım çıkarılır. 3 mol ve 2 mol ile H₂ + Cl₂ tepkimesinde 1 mol H₂ kalır.

Teorik ürün miktarı nedir?

Sınırlayıcı bileşen tamamen tepkimeye girdiğinde oluşan ürün miktarı. 2,00 g Si ve 1,50 g N₂ ile 0,0237 mol Si₃N₄’tür.

Gram yerine mol girebilir miyim?

Evet. “Miktar birimi”ni mol yapın; formüller o zaman yalnızca etiket olur, ürünü ve artanı gram olarak da görmek isterseniz yine gerekir.

Kaynaklar ve yasal dayanak

Güncelleme: 10 Ekim 2026 · Editoryal ilkeler