Kruisingsschema met genotype- en fenotypeverhouding
Dit kruisingsschema kruist twee ouders gen voor gen: het bepaalt de geslachtscellen, vult het Punnett-vierkant en telt genotypen en fenotypen, zoals OpenStax Biology het uitlegt. Voorbeeld: Aa × Aa geeft de genotypen 1 AA : 2 Aa : 1 aa en de fenotypen 3 : 1.
Zo wordt het berekend
Een kruisingsschema combineert elke geslachtscel van de ene ouder met elke geslachtscel van de andere. OpenStax beschrijft het Punnett-vierkant zo: de mogelijke allelen van de ene ouder staan bovenaan, die van de andere opzij, en elk vakje is een even waarschijnlijke nakomeling. Hoofdletters staan voor dominante allelen, kleine letters voor recessieve.
Monohybride kruising: 1 : 2 : 1 en 3 : 1
Voor Mendels zaadkleur (Y = geel, y = groen) geeft Yy × Yy de vier vakjes YY, Yy, Yy en yy. Genotypen: 1 YY : 2 Yy : 1 yy. Omdat YY en Yy er allebei geel uitzien, zijn de fenotypen 3 geel : 1 groen, dus 75 % en 25 %. Een terugkruising met een homozygoot recessieve partner (Yy × yy) geeft 1 : 1, elk 50 % – zo zien kwekers of een plant met het dominante kenmerk YY of Yy is.
Dihybride kruising: 9 : 3 : 3 : 1
| Kruising | Vakjes | Fenotypeverhouding |
|---|---|---|
| Aa × Aa | 4 | 3 : 1 |
| Aa × aa | 4 | 1 : 1 |
| AA × aa | 4 | allemaal Aa |
| AaBb × AaBb | 16 | 9 : 3 : 3 : 1 |
| AaBb × aabb | 16 | 1 : 1 : 1 : 1 |
Bij twee genen maakt elke ouder vier geslachtscellen (AB, Ab, aB, ab), dus het vierkant heeft 16 vakjes. OpenStax laat voor YyRr × YyRr zien: 9 rond/geel : 3 rond/groen : 3 gerimpeld/geel : 1 gerimpeld/groen – 9 van de 16 vakjes is 56,25 %. Dat geldt alleen als de genen onafhankelijk overerven; gekoppelde genen op hetzelfde chromosoom wijken af van 9 : 3 : 3 : 1. Of getelde nakomelingen bij een verwachte verhouding passen, toetst u met de chi-kwadraattoets; de rekenregels staan bij kans berekenen.
Veelgestelde vragen
Wat laat een kruisingsschema zien?
Alle even waarschijnlijke combinaties van de geslachtscellen van beide ouders. Elk vakje is een mogelijk genotype; bij vier vakjes staat elk voor 25 %.
Welke verhouding geeft Aa × Aa?
Genotypen 1 AA : 2 Aa : 1 aa en fenotypen 3 : 1 – 75 % toont het dominante, 25 % het recessieve kenmerk.
Waarom is de dihybride verhouding 9 : 3 : 3 : 1?
Elk gen splitst onafhankelijk 3 : 1. 3 : 1 maal 3 : 1 geeft 9 : 3 : 3 : 1 op 16 vakjes.
Wat is een terugkruising?
Je kruist een individu met het dominante fenotype met een homozygoot recessief (aa). Zijn alle nakomelingen dominant, dan was het AA; splitsen ze 1 : 1, dan was het Aa.
Kan ik drie genen berekenen?
Ja, tot drie letterparen zoals AaBbCc. Het vierkant heeft dan tot 8 × 8 = 64 vakjes; AaBbCc × AaBbCc geeft 27 : 9 : 9 : 9 : 3 : 3 : 3 : 1.
Werkt het ook voor bloedgroepen of codominantie?
Niet direct: de rekenhulp gaat uit van volledige dominantie. Voor AB0-bloedgroepen met codominantie is er een aparte rekenhulp voor de bloedgroep van het kind.
Bronnen en wettelijke basis
- OpenStax Biology 2e, 12.2 Characteristics and Traits: Punnett square, monohybrid cross Yy × Yy → genotypes 1 YY : 2 Yy : 1 yy, phenotypes 3 yellow : 1 green; test cross with a homozygous recessive partner (read 10.10.2026)
- OpenStax Biology 2e, 12.3 Laws of Inheritance: dihybrid cross YyRr × YyRr → 9 round/yellow : 3 round/green : 3 wrinkled/yellow : 1 wrinkled/green; independent assortment, not valid for linked genes (read 10.10.2026)
Bijgewerkt op: · Redactioneel beleid
Vergelijkbare tools
- Kans berekenenKans berekenen: gunstige door mogelijke uitkomsten, twee gebeurtenissen, herhaalde pogingen (binomiaal) en trekken zonder terugleggen, met uitleg.
- Chi-kwadraat toets berekenenChi-kwadraat toets berekenen voor kruistabellen en aanpassing: chi², vrijheidsgraden, p-waarde, verwachte aantallen en Cramér’s V, met tussenstappen en uitleg.
- Bloedgroep kind: welke bloedgroepen zijn mogelijk?Bloedgroep kind berekenen: mogelijke AB0-bloedgroepen en resusfactor van het kind uit die van de ouders, met percentages uit het kruisingsschema.
- Combinaties berekenenCombinaties berekenen: combinaties en permutaties met en zonder herhaling, n boven k en faculteit – exact, ook voor enorme getallen, met formule en uitwerking.
- Rekenmachine onlineGratis online rekenmachine: typ of tik en zie meteen de uitkomst – met volgorde van bewerkingen, haakjes, procent, wortel, tussenstappen en geschiedenis.
- Cijfersom berekenenCijfersom berekenen met tussenstappen: cijfers optellen, het digitale wortelgetal en de wisselsom zien en controleren of een getal deelbaar is door 2 tot 11.
- Bevolkingsdichtheid berekenenBevolkingsdichtheid: het aantal inwoners gedeeld door de oppervlakte, in inwoners per km². Bereken ook de bevolking of de oppervlakte uit de dichtheid.
- PPM berekenenPPM berekenen en omrekenen naar procent, ppb, mg/kg en mg/L en andersom, ook uit massa van de stof en het monster of uit mg/L met dichtheid, met rekenstappen.
- Reynoldsgetal berekenenReynoldsgetal berekenen uit dichtheid, snelheid, lengte en viscositeit (dynamisch of kinematisch) en de stroming indelen als laminair, overgang of turbulent.