Hece ölçüsü bulma: şiirin hece sayısı ve durağı
Şiirinizi dize dize yapıştırın: araç her dizenin hecelerini sayar, dizeyi hecelerine ayırır ve ölçüsünü söyler. Yunus Emre’nin “Dağlar ile taşlar ile” dizesi 8 hecedir; durak 4+4’tür. Bütün dizeler eşitse 8’li, 11’li gibi ölçünün adı ve uyan durak en üstte görünür.
Kaynak: Vikipedi – Hece ölçüsü (duraklar ve kalıplar, 07.10.2026 tarihinde erişildi). Güncelleme: .
Nasıl hesaplanır?
Hece ölçüsü nedir?
Hece ölçüsü, şiirde her dizenin aynı sayıda heceden oluşmasına dayanan ölçüdür. Türk halk şiirinin ve halk türkülerinin ölçüsüdür; bu yüzden “parmak hesabı” ya da “Türk ölçüsü” diye de anılır. Hecenin açık ya da kapalı, kısa ya da uzun olması önemli değildir: her hece bir sayılır. Ölçü, dizedeki hece sayısıyla adlandırılır: 7 heceli dize 7’li, 11 heceli dize 11’li hece ölçüsüdür.
Hece ölçüsü nasıl bulunur?
- Dizedeki ünlüleri sayın. Türkçede her hecede tam bir ünlü vardır, bu yüzden ünlü sayısı hece sayısıdır.
- Bunu her dize için yapın. Dizeler eşitse şiirin ölçüsü bulunmuştur.
- Durağı arayın: dizeyi okurken kısa bir durak yapılan yer. Durak kelimenin ortasına değil, kelime sınırına düşer.
Örnek, Yunus Emre: “Dağ-lar i-le / taş-lar i-le” 4 + 4 = 8 hece, “Ça-ğı-ra-yım / Mev-lam se-ni” yine 4 + 4 = 8 hece. Şiir 8’li ölçüyle, 4+4 duraklı yazılmıştır. Bu dizeler kutuda hazır; sonucu hemen görebilirsiniz.
Durak nedir, hangi duraklar kullanılır?
Durak, uzun dizeyi okunaklı parçalara böler. Araç, dizedeki kelime sınırlarına bakıp şu bilinen durakları dener:
- 7’li: 4+3 ya da 3+4 (manilerde)
- 8’li: 4+4
- 11’li: 6+5 ya da 4+4+3 (koşma ve destanlarda)
- 14’lü: 7+7
- Ayrıca 5’li (3+2, 2+3), 6’lı (3+3), 9’lu (5+4, 4+5), 10’lu (5+5) ve 12’li (6+6)
Karacaoğlan’ın “Ne ağ-lar-sın be-nim zül-fü si-ya-hım” dizesi 11 hecedir. Burada iki durak da kelime sınırına düşer: 6+5 (“Ne ağlarsın benim / zülfü siyahım”) ve 4+4+3 (“Ne ağlarsın / benim zülfü / siyahım”). Bir dizeye birden çok durak uyduğunda araç hepsini gösterir; hangisiyle okunacağını şiirin akışı belirler. Duraksız yazılmış hece şiirleri de vardır: o zaman dize sayısı tutar, durak sütunu boş kalır.
Hangi nazım biçimi hangi ölçüyle yazılır?
- Mani: 7’li ölçü. Anonim bir mani: “Bah-çe-ler-de / bö-rül-ce” 7 hece, 4+3.
- Semai, varsağı ve türküler: 8’li ölçü.
- Koşma ve destan: çoğunlukla 11’li ölçü.
- 14’lü kalıp: daha çok tekke şiirinde ve çağdaş Türk şiirinde görülür.
Hece ölçüsü ile aruz ölçüsü farkı
Aruz ölçüsü Arap ve Fars şiirinden gelir ve hecelerin açık (kısa) ya da kapalı (uzun) olmasına bakar. Hece ölçüsü yalnızca sayıya bakar. Hece ölçüsünde okuyuş da sayıyı değiştirmez: “Dağlar ile” okunurken r sonraki ünlüye bağlansa (ulama: “dağ-la-ri-le”) bile 4 hece sayılır.
Araç neye dikkat eder?
Heceler Türk Dil Kurumunun hece kurallarıyla ayrılır: iki ünlü arasındaki ünsüz sonraki heceye geçer, yan yana iki ünsüz ayrılır. Sayılar ve kısaltmalar harf olmadığı için sayılmaz; dizede “3” yerine “üç” yazın. Tek tek kelimeleri hecelemek için hece ayırma, hece türlerini görmek için hece tablosu sayfasına bakın.
Sıkça sorulan sorular
Hece ölçüsü nasıl bulunur?
Her dizedeki heceleri, yani ünlüleri sayın. Bütün dizeler aynı sayıdaysa şiir o sayıyla adlandırılır: 8 heceli dizeler 8’li ölçüdür.
“Dağlar ile taşlar ile” kaç hece?
8 hece: Dağ-lar i-le / taş-lar i-le. Ölçü 8’li, durak 4+4’tür.
Durak nedir?
Dizenin okunurken kısa bir duraklama yapılan yeridir. Kelime sınırına düşer; 11’li ölçüde 6+5 ya da 4+4+3 olur.
Mani kaçlı hece ölçüsüyle yazılır?
Mani 7’li hece ölçüsüyle yazılır, durağı 4+3 ya da 3+4’tür: “Bahçelerde / börülce” (4+3).
Koşma kaçlı hece ölçüsüdür?
Koşma genellikle 11’li ölçüyle yazılır; durak 6+5 ya da 4+4+3 olur.
Hece ölçüsü ile aruz ölçüsü arasındaki fark nedir?
Hece ölçüsü yalnızca hece sayısına bakar. Aruz ölçüsü hecelerin kısa (açık) ya da uzun (kapalı) olmasına göre kalıplar kurar.
Kaynaklar ve yasal dayanak
- Vikipedi – Hece ölçüsü (duraklar ve kalıplar, 07.10.2026 tarihinde erişildi)
- Türk Dil Kurumu – Hece yapısı ve satır sonunda kelimelerin bölünmesi
Güncelleme: · Editoryal ilkeler
Benzer araçlar
- Karakter Sayacı ve Kelime SayacıKarakter sayacı: boşluklu ve boşluksuz karakter, kelime, cümle, okuma ve konuşma süresi, en sık geçen kelimeler – anında; X, Instagram ve SMS sınırlarıyla.
- Okunabilirlik endeksini hesapla (Flesch)Bir metin yapıştırın, Flesch okunabilirlik puanını hesaplayın: Almanca için Amstad, İngilizce için orijinal Flesch formülü. Cümle ve kelime uzunluğuyla.
- Palindrom kontrolüPalindrom: bir kelime, cümle veya sayı yazın, tersten okunduğunda aynı olup olmadığını hemen görün – ayna karşılaştırması ve en uzun palindrom bölümüyle.
- Hece ayırmaHece ayırma aracı: kelimeyi ya da cümleyi yazın, TDK kurallarıyla hecelerine ayrılmış hâlini, hece sayısını ve satır sonunda bölünebilecek yerleri görün.
- Sesli hece tablosuSesli hece tablosu: tüm harflerle ba, be, bı … ve an, en kapalı heceleri dokununca okunur. Harf gruplarına göre süzün, hece oyunuyla sözcük birleştirin.
- Şifre oluşturucuŞifre oluşturucu: güçlü rastgele şifreler ve akılda kalan parola cümleleri oluşturun, entropiyi bit olarak görün – tarayıcınızda, hiçbir şey gönderilmez.
- Alfabenin kaçıncı harfi? Türk alfabesinde harf sırasıAlfabenin kaçıncı harfi: harf ya da kelime yazın, Türk alfabesindeki sırası anında çıkar (M 16., S 22.). Sayıdan harfe çevirme ve 29 harflik tablo da var.
- Kelime sayfa çevirmeKelime sayfa çevirme: kelime sayısını girin; tek veya çift satır aralığında ya da kitapta kaç sayfa ettiğini görün – tersi de mümkün, tabloyla.
- Satır numaralandırmaSatır numaralandırma aracıyla her satırın başına sayı, harf veya Romen rakamı ekleyin; başlangıç, adım, ayraç ve baştaki sıfırları seçin. Tarayıcıda çalışır.