Büyük ünlü uyumu
Büyük ünlü uyumu bu araçla kelime kelime kontrol edilir: yazdığınız her kelimenin ünlülerini çıkarır, kalınlık-incelik uyumuna (büyük ünlü uyumu) ve düzlük-yuvarlaklık uyumuna (küçük ünlü uyumu) uyup uymadığını gösterir. Uymayan yerin hangi ünlü olduğunu da yazar; ödev ve sınav hazırlığı için birkaç kelime yazmanız yeterli.
Kaynak: Türk Dil Kurumu – Büyük Ünlü Uyumu (Yazım Kuralları; okunma tarihi: 06.10.2026). Güncelleme: .
Nasıl hesaplanır?
Büyük ünlü uyumu, bir kelimenin ilk hecesinde kalın ünlü (a, ı, o, u) varsa diğer hecelerde de kalın, ince ünlü (e, i, ö, ü) varsa diğer hecelerde de ince ünlü bulunmasıdır. “Kapı” (a, ı) kalın, “gözlük” (ö, ü) ince ünlülüdür; ikisi de uyar. Küçük ünlü uyumu ise düzlük-yuvarlaklıkla ilgilidir. Araç her kelimede iki kuralı birden denetler.
Büyük ünlü uyumu (kalınlık-incelik)
Kalın ünlüler: a, ı, o, u. İnce ünlüler: e, i, ö, ü. Bir kelimede ikisi karışırsa kelime bu kurala uymaz: “kitap” (i, a), “otobüs” (o, o, ü). Örnekler: adım, burun, dudak (kalın); beşik, bilezik, yüzük (ince).
Küçük ünlü uyumu (düzlük-yuvarlaklık)
- Düz ünlüden (a, e, ı, i) sonra yine düz ünlü gelir: kayıkçı, seslenmek, yeşil.
- Yuvarlak ünlüden (o, ö, u, ü) sonra ya yuvarlak dar (u, ü) ya da düz geniş (a, e) ünlü gelir: çocuk, odun, yumurta, ördek.
Kısa çizelge: a → a, ı · e → e, i · ı → ı, a · i → i, e · o → u, a · ö → ü, e · u → u, a · ü → ü, e. “Yağmur”da a’dan sonra u geldiği için kelime küçük ünlü uyumuna uymaz.
Örnek
Varsayılan beş kelimenin sonucu: Büyük ünlü uyumu: 5 kelimeden 3 tanesi uyuyor · Küçük ünlü uyumu: 3 tanesi uyuyor.
| Kelime | Ünlüler | Büyük | Küçük |
|---|---|---|---|
| kapı | a, ı | uyar | uyar |
| yumurta | u, u, a | uyar | uyar |
| elma | e, a | uymaz | uyar |
| yağmur | a, u | uyar | uymaz (a → u) |
| otobüs | o, o, ü | uymaz | uymaz (o → o) |
Uyuma aykırı kelimeler
- Türkçe olup büyük ünlü uyumuna aykırı: anne, dahi, elma, hangi, hani, inanmak, kardeş, şişman.
- Türkçe olup küçük ünlü uyumuna aykırı: avuç, avurt, çamur, kabuk, kavuk, kavun, kavurmak, kavuşmak, savurmak, yağmur.
- Alıntı kelimelerde uyum aranmaz: badem, kitap, limon, tiyatro, otobüs, doktor, radyo.
- Bitişik yazılan birleşik kelimelerde kalınlık-incelik uyumu aranmaz: bilgisayar, açıkgöz, hanımeli.
- Uyuma girmeyen ekler: -yor, -ken, -leyin, -gil, -mtırak ve aitlik eki -ki: geliyor, çalışırken, akşamleyin, yarınki.
Araç, TDK’nin saydığı aykırı Türkçe kelimeleri ve bu ekleri tabloda not olarak belirtir. Alıntı kelimeyi kendisi tanıyamaz; uymayan bir kelime görürseniz kökenine sözlükten bakın.
Kelimeleri hecelerine ayırmak için hece ayırma aracını kullanabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Büyük ünlü uyumu nedir?
Kelimedeki ünlülerin ya hep kalın (a, ı, o, u) ya da hep ince (e, i, ö, ü) olmasıdır. “Kapı” ve “gözlük” uyar, “kitap” uymaz.
Küçük ünlü uyumu nedir?
Düz ünlüden (a, e, ı, i) sonra düz ünlü; yuvarlak ünlüden (o, ö, u, ü) sonra dar yuvarlak (u, ü) ya da geniş düz (a, e) ünlü gelmesidir: çocuk, yumurta, ördek.
Büyük ünlü uyumuna uymayan Türkçe kelimeler hangileri?
TDK şu örnekleri verir: anne, dahi, elma, hangi, hani, inanmak, kardeş, şişman.
Küçük ünlü uyumuna uymayan kelimeler hangileri?
TDK’nin örnekleri: avuç, avurt, çamur, kabuk, kavuk, kavun, kavurmak, kavuşmak, savurmak, yağmur. Alıntı kelimelerde de (doktor, radyo) uyum aranmaz.
Tek heceli kelimelerde ünlü uyumu aranır mı?
Hayır. Uyum ünlüler arasındaki ilişkidir; en az iki ünlü gerekir. Araç tek ünlülü kelimeleri ayrıca belirtir.
“Geliyor” neden uymuyor?
-yor eki ünlü uyumuna girmez. “Geli-” kısmı uyar, ekteki o ise kalın ve yuvarlaktır. Araç bunu not olarak gösterir.
Araç kelimenin alıntı olduğunu bilir mi?
Hayır, yalnız harflere bakar. Uymayan bir kelime çoğu zaman alıntıdır (kitap, otobüs); kökenini Güncel Türkçe Sözlük’ten kontrol edebilirsiniz.
Kaynaklar ve yasal dayanak
- Türk Dil Kurumu – Büyük Ünlü Uyumu (Yazım Kuralları; okunma tarihi: 06.10.2026)
- Türk Dil Kurumu – Küçük Ünlü Uyumu (Yazım Kuralları; okunma tarihi: 06.10.2026)
Güncelleme: · Editoryal ilkeler
Benzer araçlar
- Hece ayırmaHece ayırma aracı: kelimeyi ya da cümleyi yazın, TDK kurallarıyla hecelerine ayrılmış hâlini, hece sayısını ve satır sonunda bölünebilecek yerleri görün.
- Yanlış yazılan kelimelerYanlış yazılan kelimeler aracı: metni yapıştırın; herkez, yalnış, şöför gibi sık yazım hatalarını bulur, TDK’ye göre doğrusunu ve düzeltilmiş metni verir.
- Dönem puanı hesaplamaDönem puanı hesaplama: sınav, performans ve proje puanlarını girin; lise ya da ortaokul karne notunu, yıl sonu puanını ve geçmek için gereken notu görün.
- Karakter Sayacı ve Kelime SayacıKarakter sayacı: boşluklu ve boşluksuz karakter, kelime, cümle, okuma ve konuşma süresi, en sık geçen kelimeler – anında; X, Instagram ve SMS sınırlarıyla.
- Rastgele kelime oluşturucuRastgele kelime oluşturucu: uzunluk, ilk harf ve bilinirliğe göre 1–100 rastgele Türkçe kelime; şarkı, çizim ve anlatım oyunları için otomatik değişim.
- Harflerden kelime bulma: karışık harflerden kelime türetinHarflerden kelime bulma aracı: harflerinizi girin, türetilebilecek tüm Türkçe kelimeleri görün. Anagram, joker harf (?) ve eksik harfli kalıp araması.
- Eş ve zıt anlamlı kelimeler oyunuEş ve zıt anlamlı kelimeler oyunu: 53 eş anlamlı ve 48 zıt anlamlı kelime çifti, 4 şıktan doğruyu bul. 2., 3. ve 4. sınıf için ücretsiz tekrar.
- Sesli hece tablosuSesli hece tablosu: tüm harflerle ba, be, bı … ve an, en kapalı heceleri dokununca okunur. Harf gruplarına göre süzün, hece oyunuyla sözcük birleştirin.
- Günün kelimesi: günlük kelime tahmin oyunuHer gün yeni bir kelimeyi 6 denemede bulun: 4, 5, 6 veya 7 harfli, Türkçe harflerle, arşiv, sınırsız mod ve istatistiklerle. Ücretsiz, üyeliksiz.